كشاورزي ارگانیک:
کارگروه کدکس غذائی کشاورزی ارگانیک را به شرح زیر تعريف کرده است: «كشاورزي ارگانیک يك سامانه مديريت توليدي جامعنگر است كه موجب بهبود سلامت کشتبوم از طريق حفظ و تقويت تنوع زيستي، چرخههاي زيستي و فعاليت زیستی خاك ميشود. در اين سامانه بر استفاده از عمليات مديريتي به جاي نهادههاي خارجي و در نظرگرفتن شرایط اقليمي منطقهاي و کاربرد روشهاي سازگار با محيط تاكيد ميشود که در آن براي بروز کارکردهاي سامانه از روشهاي مكانيكي، زيستي و زراعي استفاده ميشود و کاربرد مواد شیمیایی در آن جايي ندارد».
بر اساس تعريف فدراسيون بينالمللي جنبش ارگانیک،كشاورزي ارگانیک يك سامانه كشاورزي است كه در آن جنبههاي زيستي، اجتماعي و اقتصادي توليد پايدار غذا، پوشاك، فراوردههای چوبي و غيره بهبود مييابد. در اين سامانه حاصلخيزي خاك به عنوان كليد توليد موفق در نظر گرفته ميشود. در كشاورزي ارگانیک با بهرهگيري از ويژگيهاي طبيعي گياهان، دامها و محيط، کيفيت نظام كشاورزي و محيط زيست حفظ شده و بهبود مييابد.
كشاورزي ارگانیک در كشورهاي گوناگون با نامهاي مختلف شناخته ميشود که 16 نام براي آن از جمله كشاورزي بيولوژيك، كشاورزي پايدار و كشاورزي زاينده ذکر شده است. كشاورزي بيولوژيك نامي است كه در اروپا بسيار رايج است، در حاليكه در آمريكا و بريتانيا عبارت كشاورزي ارگانیک را ترجيح ميدهند، هر چند كه مکتب ارگانیک به عبارت دقيقتر، فلسفهاي است كه شامل آموزش، هنر، تغذيه، مذهب و همچنين كشاورزي است.
کشاورزی ارگانیک یک سامانه ی تولید براساس استانداردهای پایهی ارگانیک، در راستای توسعه پایدار کشاورزی بوده که با هدف اصلی بهینهسازی سلامت و توان تولیدی جوامع وابسته به حیات خاک، گیاهان، جانوران و انسان و کاهش مصرف نهاده های غیر طبیعی به اجرا در میآید و در آن مصرف کود و سموم شیمیائی، مواد نگهدارنده سنتز شده، داروهای شیمیائی، ارگانیسم های تولید شده به روش مهندسی ژنتیک و پساب ها کنار گذاشته می شود.
محصول ارگانیک:
در تولید محصولات ارگانيك شاخص هاي محیط زیستي، بهداشتي، اجتماعي و ايمني رعایت شده است. ارگانیک در چارچوب استاندارد های زیست محیطی قرار دارد که مهمترین هدف آن حفظ و پایداری خاک و ارزش های اکوسیستمی است. تمام فرایند تولید، فرآوری، بسته بندی، نگهداری ، حمل و نقل، شرایط کاری، شرایط اجتماعی، عرضه و برچسب گزاری اين محصولات، تحت كنترل و پايش یک نظام گواهی و استاندارد معتبر بين المللي، منطقه اي و يا ملي ارگانيك است. این محصولات دارای کیفیت، طعم طبیعی و خوب و فاقد هرگونه مواد شیمیایی مصنوعی و باقیمانده عناصر، فلزات سنگین و مواد مضر هستند.
اهداف کشاورزی ارگانيك عبارتند از:
• اهداف زیست محیطی: توازن زیست بوم، عدم آلودگی شیمیایی، آب و خاک تمیز، مدیریت تولید بر مبنای اگرواکوسیستم، حفظ منابع طبیعی، حاصلخیزی بالای خاک و مدیریت مخاطرات زیستی در فعالیتهای کشاورزی
• اهداف اجتماعی: احترام به فرهنگ محلی، تامین نیازهای محلی، توانمند سازی زنان و خانوارکشاورز، پایداری در مشارکت محلی، انطباق دانش بومی و تجربیات، امنیت و سلامت غذای جامعه، شرایط کاری حرفه ای خوب برای کشاورز
• اهداف اقتصادی: دسترسی و ورود بازار مناسب وتجارت منصفانه، افزایش بهروه وری اقتصادی تولید، پایدار اقتصاد خانوار تولید کننده، افزایش تولید و ارزش افزوده تولیدات ،کاهش هزینه های تولید، بازده خوب و مداوم،کاهش نهادههای بیرونی، بهترین استفاده از منابع محلی كه این اهداف را می توان در دو قالب زیر دنبال کرد:
الف – تغییر روش از تاکید بر تولیدات بیشتر محصولات کشاورزی به سمت کاهش هزینهها با توجه به بهبود کیفیت فرآورده ها و جایگزین کردن نهاده های گران و مضر (کودهای شیمیایی، آفت کشها، علف کشها ) با روشهای تولید از طریق به کارگیری دانش و آگاهی کشاورزی اکولوژیکی، نیروی کار و تکنیک های غیر شیمیایی
ب – حمایت از اکولوژی گیاهی و گونه های جانوری در تمامی زمینهها برای استقرار یک اکوسیستم کشاورزی به عنوان روش پیگیری موثر در برابر طغیان و شیوع آفات، بیماریها و علف های هرز.
گواهی محصولات کشاورزی ارگانیک:
تقاضا برای گواهی کشاورزی ارگانیک با اطمینان یافتن از سلامت کامل مراحل تولید امکانپذیر است و گواهی محصولات کشاورزی ارگانیک یک نظام قانونی است که به مصرفکنندگان اطمینان خاطر میدهد که تولیدکنندگان استانداردهای کیفی را به طور جدی رعایت نموده و درنظر میگیرند.
استاندارد:
یک سری مقررات و استاندارد های تایید شده توسط مرجع ذیصلاح شامل: استاندارد کیفیت محصول، حفظ محیط زیست، ایمنی مصرف کنندگان و در بعضی موارد استاندارد های اجتماعی است. برای صدور گواهی محصول، فرایند تولید محصول توسط موسسات بازرسی با این استاندارد ها تطبیق داده می شوند. این استاندارد ها اجباری ویا داوطلبانه هستند. استانداردهای اجباری شامل مقررات مربوط به تجارت و بازار بین المللی محصولات هستند. استانداردهای ارگانیک به قوانين توليد محصولات ارگانیک گفته ميشود. اين استانداردها، فرايندهاي توليد محصولات ارگانیک را با توجه به شرايط بومشناختي و اجتماعي محل توليد، تعيين ميکنند.
استانداردها در چند مقیاس وجود دارند. استانداردهای بین المللی، استانداردهای کشاورزی زیستیای هستند که توسط سازمانهای بین المللی وضع و توسط قانون گذاران داخلی پذیرفته میشوند. از جمله استانداردهای بین المللی میتوان به استاندارد کارگروه Codex Alimentarius اشاره کرد.
سازمان IFOAM یا فدراسیون بین المللی جنبش کشاورزی ارگانیک، قدیمیترین نهاد بین المللی مربوط به کشاورزی ارگانیک است. این فدراسیون در سال 1972 در قالب یک سازمان غیر انتفاعی متشکل از گروههای مختلف در زمینهی کشاورزی ارگانیک تاسیس شد. بسیاری از این گروهها، سازمانهای کشاورزی بودند که با استفاده از استانداردهای بومی خود، محصولاتی با عنوان محصولات ارگانیک تولید میکردند. از آن به بعد این فدراسیون به سرعت رشد کرد و از هستهی اولیهی اروپایی خود اکنون بیش از 700 عضو در سراسر جهان دارد.
این تنوع اعضاء که نشاندهندهی دامنهی گستردهای از شرایط بوم شناختی و اجتماعی است، تاثیر به سزایی در چگونگی تدوین استانداردها و نیز گسترش IFOAM برای تمام افراد و سازمانهایی که به کشاورزی ارگانیک علاقهمند هستند آزاد است. استانداردهای کشاورزی ارگانیک IFOAM برای نخستین بار در سال 1980 به چاپ رسید و از آن زمان به بعد، مرتب توسط اعضای آن مورد بازبینی و ویرایش قرار گرفته است.
ساختار استانداردهای ارگانیک IFOAM:
هریک از اجزای این استانداردها در قالب 4 بخش ارائه میشود که عبارتند از: اصول کلی، توصیهها، استانداردهای پایه و استثناها.
اصول کلی شامل اهداف اصلی تولید و فرآوری محصولات ارگانیک است.
توصیهها شامل پیشنهادهای عملیاتی برای کاربران جهت اجرایی کردن آنها در کشت بوم یا سامانهی تولید غذا و پوشاک است.
IFOAM به ترویج این پیشنهادها میپردازد ولی کاربران ملزم به رعایت پیشنهادها نیستند.
استانداردهای پایه، حداقل نیازهایی هستند که کاربر باید آنها را جهت تائید و گواهی محصول رعایت کند.کلیه این استانداردها باید پیش از گرفتن گواهی توسط کاربر، در کشت بوم یا سامانهی تولید رعایت شده باشد. بنابراین عمل به این استانداردهای پایه، الزامی است.
استثناها نیز مواردی هستند که در شرایط کاملاً ویژه و محدود این امکان را برای کاربر فراهم میکنند که در صورتی که بخشی از استانداردهای پایه رعایت نشد، سامانهی تولید، گواهی ارگانیک را دریافت کند.
استانداردهای ملی و بین المللی ارگانیک:
استاندارد ملی ایران 11000- الزامات تولید،فرآوری،بازرسی و صدور گواهی، برچسب گذاری و بازاررسانی مواد غذائی ارگانیک
